Kociewski Magazyn Regionalny Nr 66

  • Published on
    26-Oct-2015

  • View
    551

  • Download
    1

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Kociewski Magazyn Regionalny - do numeru 10 bya to publikacja seryjna Towarzystwa Mionikw Ziemi Kociewskiej w Starogardzie Gdaskim i Towarzystwa Mionikw Ziemi Tczewskiej. W roku 1994 nie ukazywa si, a od 1995 r. wydawca, Kociewski Kantor Edytorski, jest sekcj wydawnicz MBP w Tczewie.

Transcript

  • (66) lipiec sierpie wrzesie 2009

    CENA 3,00 z PL ISSN 0860-1917

    Kwartalnik spoeczno-kulturalny Fot. Mariusz Czerwiski

  • Patrz str. 19 Wystawa pena magii"

  • KOCIEWSKI MAGAZYN REGIONALNY Kwartalnik spoeczno-kulturalny

    Nr 3 (66) lipiec sierpie wrzesie 2009 PL ISSN 0860-1917 WYDANO ZE RODKW BUDETU MIASTA TCZEWA

    PRZY WSPARCIU FINANSOWYM URZDU MIEJSKIEGO W SKARSZEWACH

    RADA PROGRAMOWA Kazimierz Ickiewicz przewodniczcy oraz Irena Bracka, Czesaw Glinkowski, Jzef Golicki, Andrzej Grzyb, Krzysztof Korda, Jan Kulas, Tadeusz Majewski, prof. Maria Pajkowska-Kensik,

    REDAKCJA Halina Rudko Wanda Koucka Kociewski Kantor Edytorski opracowanie graficzne i amanie

    WYDAWCA Kociewski Kantor Edytorski Sekcja Wydawnicza Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Aleksandra Skulteta w Tczewie dyrektor Urszula Wierycho

    ADRES REDAKCJI I WYDAWCY 83-100 Tczew, ul. J. Dbrowskiego 6, tel. (058) 531 35 50 e-mail: kketczew@tlen.pl

    Redakcja zastrzega sobie prawo dokonywania skrtw, zmiany tytuw oraz poprawek stylistyczno-jzykowych w nadesanych tekstach.

    Teksty oraz zdjcia zamieszczone w niniejszym numerze zostay przekazane przez autorw nieodpatnie.

    NAWIETLENIE, MONTA I DRUK Zakady Graficzne im. J. Czyewskiego Tczew, ul. Kwiatowa 11

    Nakad: 600 egz. Objto: 6 ark. druk.

    NA OKADCE I - Dolina rzeki Szpgawy (okolice Liniewka pow. Tczew)

    fot. Mariusz Czerwiski IV - Las w rejonie zbiornika Wgornia

    fot. Edward Wdzik

    W NUMERZE

    2 OD REDAKTORA 2 Krystyna Brodnicka

    LEGENDY KOCIEWSKIE 3 Krzysztof Kowalkowski

    LASKOWICE POMORSKIE (cz. I) 6 Ks. Wadysaw Szulist

    DEKANAT TCZEWSKI (cz. I) 10 Jacek Cherek

    WOJENNE WSPOMNIENIA 11 Jan Kulas

    MAMERT STANKIEWICZ CHLUB I LEGEND SZKOY MORSKIEJ W TCZEWIE

    12 Czesaw Glinkowski NIE DA SI ZAMA

    13 Grzegorz Walkowski 70. ROCZNICA ROZPOCZCIA II WOJNY WIATOWEJ

    16 Edmund Zieliski KAPLICZKA W ZBLEWIE I JEJ HISTORIA

    17 Kazimierz Ickiewicz HISTORIA 2 BATALIONU STRZELCW

    18 Jan Ejankowski KRWAWA KOCIEWSKA JESIE NA ZIEMI GNIEWSKIEJ (cz. III)

    19 WYSTAWA PENA MAGII 20 Pawe Guszkowski

    ZAWODY JEDZIECKIE O GRAND PRIX KOCIEWIA 22 Andrzej Wdzik

    18. WIAT, KTRY NIE MOE ZAGIN (cz. I) Pradzieje Kociewia

    27 Czesaw Glinkowski POMNIK Z OPNIENIEM

    29 PO PIKNIKU W OBOZINIE 30 KU DEMOKRACJI. WYBORY CZERWCOWE '89

    I FENOMEN KOMITETW OBYWATELSKICH 32 Jacek Cherek

    LADAMI NIEZNANYCH POSTACI TCZEWA I OKOLIC

    33 Seweryn Pauch PYTY NAGROBNE W BORTACH

    35 Zenon Gurbada TO JU 25 LAT

    37 Tadeusz Magdziarz MTOWY WIELKIE

    39 Jan Ejankowski PRZED 25-LECIEM PIASECKICH KOCIEWIAKW(cz. III)

    41 KOLEINA RODOWA HISTORIA 42 Tadeusz Linkner

    PROZATORSKA TWRCZO ROMANA LANDOWSKIEGO (cz. III ostatnia)

    46 Patrycja Hamerska DORSZE, ORY I LEMING

    KMR

    redaktor naczelna sekretarz

  • 70. rocznica wybuchu drugiej wojny wiatowej skonia wielu piszcych do opublikowania w KMR swoich wspomnie, refleksji oraz faktw z ni zwizanych. Z tego te wzgldu nasze amy w wikszej mierze powicone s wojnie.

    W caym kraju obchodzono uroczystoci rocznicowe. W Tczewie miay one charakter szczeglny, widowiskowy, poniewa pierwsze bomby - jak udowadniaj historycy - spady o 434, wczeniej ni na Westeplatte (448), wanie na nasze miasto.

    Jak co roku polska Suba Celna bya wspgospodarzem uroczystych obchodw rocznicy, organizowanych w Malborku Kadowie, Szymankowie pod pomnikami powiconymi pamici pomordowanych inspektorw celnych i kolejarzy oraz w Tczewie.

    Tczewianie byli wiadkami rekonstrukcji zdarze z 1 wrzenia 1939 roku. Inscenizacj rozpocza scena prowadzenia przez niemieckich onierzy poskich cenikw i koejarzy na miejsce egzekucji. Byo rwnie bombardowanie oraz wysadzenie obu przyczkw mostu. Potem doszo do bezporednich walk. Polscy onierze mieli do dyspozycji tylko lekki wz pancerny, za niemieccy m.in. opancerzony transporter i ostrza z modzierza. Rozgorzaa walka, posypa si grad kul. Wobec duej przewagi si niemieckich, Poacy musieli wycofa si ze wschodniego przyczka. Wtedy zapada decyzja o wysadzeniu mostu przez Wis, by odci hitlerowcom moliwo przeprawy na drug stron rzeki.

    Widzowie potyczki polsko-niemieckiej mogli obserwowa cae to wydarzenie na specjalnym telebimie.

    Obchody rocznicowe uwietni m.in. koncert pieni patriotycznych.

    Honorowy patronat nad uroczystociami oprzyj Prezydent RP Lech Kaczyski.

    KRYSTYNA BRODNICKA r miaek

    - historia prawdziwa yo to przed wojn. W jednej z kociewskich wsi, niedaleko Pelplina, blisko kocioa staa sobie karczma. Tego dnia witowano w niej urodziny jednego z gospodarzy. Wdka

    laa si strumieniem. Jak to bywa przy takich okazjach, opowiadano sobie rne historie. W kocu rozmowa zesza na duchy. Jeden z nich powiedzia, e dusze zmarych naley szanowa, a nie opowiada o nich rne breweryje, i e on bez potrzeby w nocy na cmentarz nie chodzi, aby im nie zakca spokoju. Inny modszy zawadiaka zacz si z niego namiewa.

    -A co ty taki strachliwy! -jak baba. - Jak ty taki odwany, to w kaplicy ley trup, to przynie go

    tu - powiedzia inny. - A przyniesa eby wiedzia! Ale ni za darmo. Jak posta

    wisz basa (litr wdki), to zara ida. - Ju to widza! No to zakadaj si. Zrobili zakad. miaek zerwa si, spojrza w okno, ksiyc

    wieci jasno. -A to mnie nawet wiata w kaplicy nie trza, bo mnie ksian-

    yc powici - powiedzia i wyszed. wiata elektrycznego wtedy jeszcze nie byo. Jakie niemie poruszenie powstao midzy siedzcymi.

    - Mylisz e przyniesie? - spyta jeden. -1 gdzie tam, samochwaa, buksy ma pene strachu. Zaczli rozmawia o czym innym, ale po niecaych dzie

    siciu minutach, drzwi rozwary si pod czyim kopniciem i wszed miaek taszczc zmarego na plecach.

    - No i co? Mata go, wygraum basa - powiedzia zrzucajc zmarego na st.

    - Bj si Boga Janek! Ty naprawd go tu przynis... przecie my tylko artowali.

    - Nie godzi si ciaa zmarego szarga - odezwa si stary gospodarz - czekaj jeszcze si jego dusza na tobie zemci.

    -1 tam, gadanie, po mierci du... nie rzundzi. - Dobra, dobra, wygrae litra, to go tera zanie nazad,

    i wracaj rycho, co my tego basa jeszcze dzisiaj osuszym. miaek zarzuci sobie zmarego na plecy i wyszed, ale ja

    ko dugo nie wraca. Mino z p godziny. - Co dugo Janka nie wida, a tu wdka stygnie. - E, pewnie go jego baba zdybaa i zagnaa do chaupy. - Bdzie on tam baby sucha, na wdk on asy, to przyj

    dzie. Poczekajmy jeszcze. Mino nastpne p godziny, a Janka nie byo. W kocu niepokj ogarn czekajcych.

    - Wiyta co, wema jaka lampa i chowa zobaczy do kaplicy. Jak go tam ni ma, nu to pdzim do domw, a tego basa obalim jutro.

    Tak te zrobili. Ca gromad ruszyli do kaplicy. Drzwi byy otwarte.

    - O, Janek jeszcze jest, bo drzwi nie zamkn. Idcy przodem gospodarz wszed pierwszy i powieci

    lamp. Zobaczy Janka dziwnie skulonego przy zamknitej trumnie.

    - Hej Janek! Co tam tak dugo robisz, chiba jue wszystkie pacierze odprawi.

    Janek si nie odezwa. Gospodarze weszli kup do rodka, odwrcili go twarz do gry, i zaczli krzycze z przestrachu. Twarz Janka bya wykrzywiona, malowa si na niej potworny strach, i bya blada jak ptno. Nie y. Koniec jego paszcza by przytrzanity wiekiem od trumny.

    - Widzita - powiedzia stary gospodarz, przitrzasno sobie paszcz i mila pewnikiem, e duch go trzima i nie puszcza. Nu i widzita na jaki kuniec mu prziszo. Czowiek po mierci jest wiynty - juci tam jego dusza stoji przed Bogiem, i si spowiada i nie trza ciaa doczesnego tyka i wystawia na tyjatr tilko si za niego modli.

    2 KMR

    Legendy Kociewskie

  • KRZYSZTOF KOWALKOWSKI

    Laskowice Pomorskie Z dziejw wsi

    (cz. I)

    Pooenie wsi i jej dzie dzisiejszy askowice Pomorskie s wsi soeck w gminie Jeewo, w powiecie wiecie, w wojewdztwie kujawsko-pomorskim. Pooone s na poudniowy-zachd

    od Jeewa, przy skrzyowaniu drg krajowych nr 239 i 272. Laskowice stanowi wany wze kolejowy, przez ktre przechodz linie kolejowe Chorzw - Tczew, Dziadowo - Chojnice, a pocztek bierze linia Laskowice - Bk. Znajduje si tu dworzec kolejowy z trzema peronami. Na wschd od Laskowic rozpocieraj si trzy jeziora: Laskowskie, Lipnowskie i Zamkowe. Soectwo zajmuje obszar 932,9 ha. W Laskowicach wraz z nalec do soectwa wsi Lipno wedug stanu na dzie 1.01.2009 roku mieszkao 2535 osb1. We wsi znajduje si m.in. koci parafialny pod wezwaniem Niepokalanego Serca NMP, Dom Misyjny Ksiy Werbi-stw, liceum, gimnazjum i Szkoa Podstawowa.

    Nazwa wsi

    ak pisze Bogusaw Kreja nazwa Laskowice pochodzi od nazwy osobowej Laska ewentualnie Lasek. Natomiast form Laskowiec naley interpretowa topogra

    ficznie, a wic jako nazw utworzon z przyrostkiem -owiec (np. Bukowiec, Grabowiec itd.) od wyrazu lasek (may las). Nazwa miejscowa Laskowice wystpuje w Polsce 10 razy, Laskowiec - 11 razy, s take wsie o nazwach Laskw i Laskowiec2.

    Inne wyjanienie nazwy wsi znajdujemy na stronie Wi-kipedii, gdzie zapisano, e nazwa wsi moe pochodzi od nazwy osobowej Lasek albo Lasota lub te od okrelenia ludzi zamieszkujcych laski3.

    Nazwy wsi odnotowane w historii to w 1328 roku de Lascovic, w 1408 roku Leskewicz oraz Leskowicz, w 1411 i 1430 roku Leskowitz. Nazwa wsi zmieniaa si przez kolejne lata. W 1534 roku byy to Laskowicze, w 1570 roku Laszkowitz. W 1597 i 1598 roku po raz pierwszy nazw wsi zapisano Laskowice. Nastpnie uywane nazwy to: Lasko-wicz (1664), Laskowiec (1668). W czasach zaborw oficjalnie uywano wycznie niemieckiej nazwy Laskowitz, cho mieszkacy pozostali przy nazwie Laskowice. Po odzyskaniu niepodlegoci przez Polsk powrcono do polskiej nazwy Laskowice4.

    Z dziejw wsi ierwszy zapis o dzisiejszej wsi Laskowice pochodzi z 1328 roku, kiedy to napisano o wsi de Lascovic5. Wie liczca wwczas 8 anw (ok. 131,2 ha) nale

    aa do komturstwa wieckiego i stanowia dobra rycerskie6. W 1408 roku odnotowano Leskewicz im gebyte zur Swecze

    oraz Leskowicz, w 1411 i 1430 roku Leskowitz7. W 1442 roku jako dziedzic dbr rycerskich wymieniony zosta Dytryk von Laskowitz*. W tym okresie w Laskowicach istniay dwa dobra rycerskie Laskowitz i Ober Laskowitz (Laskowice Grne). Dziedzic od kadej wsi zobowizany by peni sub rycersk na koniu9. Jeszcze w II poowie XVI wieku jako wacicieli Laskowic, dbr szlacheckich w powiecie wieckim, ktrych obszar wynosi 16 anw (tj. 262,4 ha) wymienia si dwch Laskowskich herbu Leliwa10. Pod wzgldem przynalenoci parafialnej Laskowice naleay do parafii w Jeewie. Majtek nosi wwczas nazw Laszkowitz, a jako waciciel wymieniony zosta nobilis Joannes Laszkowski". W 1580 roku jako dziedzic dbr rycerskich Laskowice wymieniony jest Maciej Niwieciski12. W 1570 roku Georgius Niwieszczinski jest wymieniany jako waciciel wsi Niewie-cin (Niewiszchiri) i wita13.

    W latach 1588-1676 wacicielami (dzierawcami?) czci wsi byli Kozowscy, ktrzy mieszkali w Laskowicach. W 1646 roku w Laskowicach byy trzy dworki szlacheckie nalece do Macieja Niewieciskiego, Jana Kozowskiego i Jana Mielewskiego. Oddaway one jako dziesicin do parafii w Jeewie po jednym korcu owsa i jczmienia14. Jeden z dziedzicw Laskowic mia prawa do poowu latem ryb w jeziorze Steklno. W zimie ryby byy owione tylko na potrzeby starostwa. Tak zapisano to w opisie krlewszczyzn: Jezioro Steklno toni 6, ktrego usum letniej wody mam heres wsi Laskowicz, w zimie zamek owi15. Natomiast Regestr poboru podwjnego z 1648 roku podaje, e wacicielem Laskowic by Liski, do ktrego naleay take Biaa i Lipinki16.

    Jak pisze w swej ksice Bronisaw Powiardowski, w latach 1676-1752 Laskowice naleay do rodziny Jaworskich, z ktrych jeden w 1703 roku podpisa si Piotr de Laskowic Jaworski. W 1676 roku w Laskowicach mieszkao 55 osb (dusz). W 1682 roku do wacicieli Laskowic naleaa take cz dbr szlacheckich Buczek. Podatek pacony od 1682 roku do 1717 roku wynosi jeden gulden i osiem groszy17. Potwierdzaj to porednio taryfy podatkowe, wymieniajc dwukrotnie Buczek. Raz jako wie, z ktrej od osiadych 16 morgw pacono 22 gr podatku18. W innym miejscu taryfy wymieniaj Laskowice, gdzie od ogrodnikw 9 Vi i karczmy pacono podatek 1 z i 12 gr. Trudno powiedzie, dlaczego zapisano, e tych ogrodnikw byo 9 !4. Poniej znajduje si informacja, e od czci Buczka od czterech pomoryn-kw pacono podatku 1 z i 2 gr.19. Taryfy wymieniaj take wie Piskarka, gdzie od jednego ogrodnika i dwch pomo-rynkw pacono podatek 20 gr.20. Niestety, taryfy podatkowe nie wymieniaj z nazwiska waciciela wspomnianych dbr. Trudno te jednoznacznie okreli, kim byli pomorynkowie. By moe zajmowali si sadami, gdy aciskie okrelenie pomerium, pomarium oznacza sad, a pomarius to handlarz owocw. A moe, jak pisze Odyniec, okrelenie to dotyczy-

    KMR 3

  • Z PRZESZOCI REGIONU o osb napywowych21. Jeszcze inn etymologi tego sowa podaje Piosik piszc: Niekiedy ocalay przez takie czenie wyrazw ludowi ju niezrozumiaych nazwy, ktre nam stosunki gospodarcze dawno minionych czasw opowiadaj. Zapewne tylko poprzez gwarowe, pomoryny pomorynki = bulwy mamy jeszcze nazw polsk Pomeranek na Przewodniku, ktra zreszt zupenie zagina, chocia w Regestrze Poborw z roku 1682 zwaszcza w pnocno-wschodniej czci powiatu pomorynek" by pospolit nazw dla wk pomiernych " tj. z pomiaru wskutek dawniej tak czstych dziaw powstaych22.

    Druga wojna szwedzka przyniosa wielkie zniszczenia i w jej efekcie w Laskowicach w 1669 roku byo jedynie 10 mrg obsianych przez omiu zagrodnikw. Pozostae pola leay odogiem. Ponadto we wsi bya karczma, w ktrej karczmarz paskim" piwem szynkowa i kowal, ktry paskimi narzdziami pracowa. Na dworze lasko-wickich dziedzicw pracowali take szlachcice - Pr-dzyski i Wglikowski. Od 1756 roku Laskowice naleay do kasztelana chemiskiego Antoniego Zboiskiego, ktry wacicielem Laskowic by na pewno jeszcze w 1773 roku23.

    Po I rozbiorze Polski powiat wiecki znalaz si pod pruskim panowaniem. Wie Laskowice zajmowaa obszar 16 wk (ok. 262,4 ha). Mieszkao w niej, w 30 rodzinach 131 osb (wszyscy katolicy). Wrd tych rodzin by jeden rzemielnik i dwch kupcw. W 11 rodzinach byy zaprzgi konne. W 1782 roku w Laskowicach mieszkao omiu wolnych rolnikw, ktrzy pacili rocznie 54 talary gotwki i zobowizani byli do wykonania, w cznej iloci 562 dni pracy rcznej i 20 dni pracy zaprzgiem konnym. Ponadto we wsi mieszkao trzech rolnikw szarwarkowych24.

    Natomiast w 1773 roku do majtku Laskowice naleay wsie: Lipno, Piskorki, Jaszcz, Kwiatki, gnowo (Legno-wo). Majtek Laskowice wielokrotnie zmienia waciciela. W 1787 roku sprzedano go wraz nalecymi folwarkami za 33500 talarw, w 1794 roku za 50400 talarw, a w 1828 roku za 34415 talarw. Ostatnim z nabywcw by Adolf Bernard Jan Gordon, ktry zapocztkowa ponad 100-letnie panowanie rodziny Gordonw w Laskowicach i okolicy. Adolf zmieni wyznanie katolickie na ewangelickie. Jego trzej kolejni potomkowie nosili imi Franciszek (Franz)25. Przodkowie Adolfa von Gordon pochodzili ze Szkocji. Wikszo z nich po wojnie trzydziestoletniej (1618-1648) osiada w Niemczech, natomiast przodek Adolfa na pocztku XVIII wieku naby ziemie na terenie Prus Krlewskich w okolicy Laskowic. Jeszcze w II poowie XIX znajdoway si w rkach potomkw Aleksandra26.

    Jednym ze znaczcych mieszkacw Laskowic w okresie wojen napoleoskich by Micha Wolszleger proponowany przez gen. Amilkara Kosiskiego w skad wadz Regencji27. To Wolszleger prawdopodobnie kupi majtek Laskowice w 1794 roku i wybudowa nowy paac28. Jak pisze Powiar-dowski paac po poarze w 1845 roku odbudowa i rozbudowa Adolf Gordon okoo 1850 roku29. Ale w innych...

Recommended

View more >