KOCIEWSKI NR (91) MAGAZYN 4 pa ý 2015 ?· KOCIEWSKI MAGAZYN REGIONALNY NR 4 ... KOCIEWSKI MAGAZYN REGIONALNY…

  • Published on
    28-Feb-2019

  • View
    216

  • Download
    3

Embed Size (px)

Transcript

KOCIEWSKIMAGAZYNREGIONALNY

NR 4(91) pa dziernik listopad grudzie 2015

PL ISSN 0860-1917 CENA 3,00 z

Kwartalnik spo eczno-kulturalny

Przedstawiamy Czytelnikom dawn pie, w ktorej przebieracy skadaj yczenia mieszkacom Paubinek. Pien pochodzi ze zbioru

Pieni z Kociewia, autorstwa Wadysawa Kirsteina, wydanej w 1970 roku.

Nowy RokHyje, wancim dzi Nowyrok, to radosna wie,przywitajmi go jak corok, chwaa Jamu, cze.

Kolandniki mi wandrowne, odwidzmy Was,abi zoi swe iczania, posuchajta nas.

Abi w tam Nowam Roku kwsita mnio, bi nm szczacie da,abi chrni Was od nieszcza, i nicht chorb zna.

Abi zawdi byo soce i pogoda, by dobrobit, chlyb,abi niwa sia udeli, byli urodzaje, dobre ploni z gleb.

Koda krowa niech sia Wm ocieli, duo mlyka da,koda kura niech trzi razy kurczanta w Nowam Roku ma.

Abi byli riby, grzibi i owoce, byo warziw w brd,abi na nkach roli bujne trawi, by w pasiekach mnid.

Abi dzieci sia dobrze choweli, u od modich lat,abi rodzicw, llkw zawdi uszanowa, nasz modziaczy kwsiat.

Niech od gradu los ustrzee, ploni Waszych zb,niech sia oga chat nie ima, ani psioru burz.

Niech sia speni wszistke iczania, icie rado da,niech maj ludzie z was poitek, kraj pociecha swa.

Z okazji zbiajcych si swit Boego Narodzenia Z okazji zbiajcych si swit Boego Narodzenia yczymy Czytelnikom duo radoci i pogody ducha yczymy Czytelnikom duo radoci i pogody ducha

oraz spenienia wszystkich ycze w Nowym Roku 2016 oraz spenienia wszystkich ycze w Nowym Roku 2016 z powyszej pieni z powyszej pieni

RedakcjaRedakcja

1KMR

KOCIEWSKI MAGAZYN REGIONALNYKwartalnik spoeczno-kulturalny

Nr 4 (91) padziernik listopad grudzie 2015 PL ISSN 0860-1917

WYDANO ZE RODKW BUDETU MIASTA TCZEWA

RADA PROGRAMOWAKazimierz Ickiewicz przewodniczcyJerzy Cisewski, Czesaw Glinkowski, Jzef Golicki, Andrzej Grzyb, Jan Kulas, prof. Maria Pajkowska-Kensik, Jzef Zikowski

REDAKCJAHalina Rudko redaktor naczelnaMarcin Kodziski opracowanie grafi czne, amanieHalina Rudko i korekta

WYDAWCAKociewski Kantor EdytorskiSekcja Wydawnicza Miejskiej Biblioteki Publicznejim. Aleksandra Skulteta w Tczewiedyrektor Krzysztof Korda

ADRES REDAKCJI I WYDAWCY83-100 Tczew, ul. J. Dbrowskiego 6, tel. (058) 531 35 50www.mbp.tczew.pl www.facebook.pl/mbptczewe-mail: kke@mbp.tczew.pl

Redakcja zastrzega sobie prawo dokonywania skrtw, zmiany tytuw oraz poprawek stylistyczno-jzykowych w nadesanych tekstach.

Teksty oraz zdjcia zamieszczone w niniejszym numerze zostay przekazane przez autorw nieodpatnie.

NAWIETLENIE, MONTA I DRUK Zakady Graficzne im. Jzefa Czyewskiego Sp. z o.o.ul. Gazety Tczewskiej 183-110 Tczew

Nakad: 600 egz. Objto: 6 ark. druk.

NA OKADCE

Zesp pieni i taca Frantwka fot. Jacek Cherek

2 OD REDAKCJI3 WYDARZYO SI NA KOCIEWIU...4 Halina Rudko HISTORIA PEWNEJ IDEI Kongresy kociewskie w latach 1995-20108 Micha Kargul V KONGRES STA SI FAKTEM

11 Przemysaw Kilian CZY S NAM POTRZEBNE KONGRESY?

13 HYMN KOCIEWSKI 14 TRADYCJE W KOMIKSIE15 Bogdan Winiewski POECI Z KOCIEWIA...16 I KOCIEWSKIE TARGI WYDAWNICZE ZA NAMI17 Przemysaw Zieliski INSPIRACJA SPOD STRZECHY18 Jacek Cherek DWA LATA Z FRANTWK20 Marcin Kodziski PROFESOR JAN STRELAU

GOCI W TCZEWIE22 Tadeusz Sadkowski, Bartosz Stachowiak Sonia Klein-Wroska WDZYDZKIE MUZEUM OSTOJA KULTURY

I SZTUKI LUDOWEJ26 Marcin Kodziski OBYWATEL G.C. INACZEJ27 Jarosaw Wojciechowski AGODNA KRAINA30 Hanna Czarnecka-Kobus

OBCE RZECZY WIEDZIE DOBRZE JEST SWOJE OBOWIZEK

32 Marzena Biernacka-Basek KU FUNDAMENOTOM TOSAMOCI I Kongres uawski34 Grzegorz Piotrowski

KOCIEWSKIE LINIE KOLEJOWE 1945-1990 (cz. I)37 Weronika Podjaska AUTOSTOPEM NA KONIEC WIATA39 Piotr Kajzer

SZKOA, KTRA PRZENIOSA TCZEWNA BRZEGI MORZA

41 Piotr Kajzer, Marcin Kodziski YCIORYS KOMPLETNY. BRONISAW BIAY (cz. II)

44 DZIAALNO PARLAMENTARNEGO ZESPOU KOCIEWSKIEGO45 Paula Brzska, Joanna Wrycza WIRTUALNE KOCIEWIE46 Maria Block BIGUSY WW CZCZEWIE46 Wasza Rozalija DO SIYGO ROKU!47 Adam Szuta

SPACER PO NEKROPOLII W PIECACH47 PRZEPISY BABCI KRYSIWewn. III str. okadki

Marcin KodziskiSMACZNA I MDRA PODR PO KOCIEWIU...Jacek CherekO MUZYCE, KTRA ZADOMOWIA SI W PIASECZNIE

W NUMERZE

2 KMR

Od redakcji

Szanowni Czytelnicy,

Prawie dokadnie 29 lat temu Roman Landowski, jeden z nestorw kociewskich re-gionalistw, w pierwszym numerze Kociewskiego Magazynu Regionalnego wska-zywa: Kociewie, liczcy si na Pomorzu orodek spoeczno-kulturalny, ze wszech miar zasuyo na upowszechnienie swojego dorobku. Niemal w kadej dziedzinie jest si czym pochwali.

Dzi, gwnie dziki obchodzonemu w tym roku V Kongresowi Kociewskiemu, w ostatnim czasie nazwa naszego piknego regionu pojawia si na ustach coraz wikszej liczby osb odmieniana przez wszystkie przypadki. Raz po raz nowe przed-siwzicia, imprezy w swoje nazwy wplataj sowo kociewski. Z niekrytym zado-woleniem obserwujemy, jak nasza maa Ojczyzna coraz bardziej nas otacza, wykraczajc poza ramy sownikowej definicji, jednoczenie widocznie wkraczajc w nasz codzienno. Ogromna w tym zasuga regionalistw, ktrzy przez dziesitki lat pracy, m.in. w ramach organizowanych od 1995 roku Kongresw Kociewskich, nie tylko nie pozwalali zapomnie o naszej tosamoci, ale take podejmowali nie-may trud, aby urozmaica i rozbudowywa formy i sposoby dziaania na rzecz jej upowszechniania, jej wyjcia z wartociami do mieszkacw naszej malowniczej krainy. Jak sami wskazywali w uchwaach powzitych po pierwszym z Kociewskich Kongresw: Cenimy sobie dziedzictwo otrzymane po przodkach. Chcemy je po-mnaa dla dobra Kociewia, Pomorza i Rzeczypospolitej.

Czym jednak jest nasze Kociewie, skoro ju dawno wyrwao si z ram ksikowych schematw? Odpowiedzi na to, wbrew pozorom nieatwe pytanie, bdzie zapewne tak wiele, ile osb, ktre powic troch czasu, aby si nad nim pochyli. Odda-jemy w Pastwa rce najnowszy numer Kociewskiego Magazynu Regionalnego. Wprawdzie nie jest on rozwizaniem wskazanego dylematu, ale poprzez pokazanie tylko czci paszczyzn, na ktrych nasza maa Ojczyzna funkcjonuje, ukazaniem jak niejednoznaczna i trudna bdzie to odpowied. Mamy jednak nadziej, i teksty naszych nieocenionych autorw zbli Pastwa do wasnych refleksji nad tym wa-nym zagadnieniem. Czego serdecznie yczymy.

Redakcja

3KMR

Wydarzyo si na Kociewiu... Kociewie, 5 wrzeniaJu po raz czwarty Kociewiacy brali udzia w Narodowym

Czytaniu. W ramach tegorocznej edycji tej imprezy najdalsze zaktki Kociewia wybrzmieway fragmentami Lalki Bolesawa Prusa. W Pelplinie perypetie Stanisawa Wokulskiego i Izabe-li ckiej przyblia zebranym, m.in. burmistrz miasta Patryk Demski. Nie mniej uroczyste obchody byy w Tczewie, gdzie zgromadzeni mogli wysucha odcztytania tej lektury w wykona-niu m.in. prezydenta miasta Mirosawa Pobockiego i wielu in-nych lektorw. W gminie Zblewo czytajcy przebrali si w stroje z epoki, ku uciesze suchaczy.

Nowe, 5 wrzeniaDzikczynny korowd zoony z mieszkacw gminy Nowe

rozpocz obchody doynek gminnych, ktre odbyy si na sta-dionie miejskim. Uroczystoci zainaugorowaa msza w., w kt-rej celebrujcemu j kapanowi przekazano bochenek chleba. Nastpnie mia miejsce konkurs wiecw doynkowych. wi-tujcym czas umilay wystpy artystyczne, m.in. Piaseckich Kociewiakw i chemiskiej Kundzi. Nie zabrako rwnie uczty dla podniebienia, ktr zapewni jarmark smakw.

wiecie, 16 wrzeniaKolejna edycja Dnia baabuba, czyli kociewskiego wita

ziemniaka licznie zgromadzia wiecian na wspaniaej zabawie. Nie zabrako rozrywek dla nikogo. Wszystkie lczy tytuowy ziemniak, ktry te sta si gwnym skadnikiem serwowanych da. O uczt t zadbay czonkinie dwunastu k gospody wiej-skich z powiatu wieckiego. O straw duchow natomiast zadbay m.in. wieckie Gzuby i chr mski Cecylia z Bukowca.

Gniew, 21-27 wrzeniaNiezwykle hucznie gniewianie obchodzili ju 718. rocznic

urodzin swojego grodu. Wrd licznych imprez, na ktre ska-day si m.in. wystpy artystyczne, spotkania autorskie, a take uroczysty przemarsz na Zamek Gniewski, kady mg znale co dla siebie. Due zainteresowanie wzbudzia zorganizowana, 25 wrzenia, w gniewskiej ksinicy sesja historyczna powie-cona nadaniu praw miejskich oraz sylwetce patrona Bibliote-ki, na ktrej swoje referaty wygosili Krzysztof Korda, Marek Kordowski oraz Bogdan Badziong.

wiecie, 26 wrzenia W ramach Plachandrw samorzdowych z uczb, na za-

proszenie wieckiego Starostwa Powiatowego oraz Zespou Parkw Krajobrazowych Chemiskiego i Nadwilaskiego, w wieciu spotkali si kociewscy samorzdowcy. Obecni na spotkaniu wysuchali referatw Marii Pajkowskiej-Kensik, Michaa Kargula oraz Jarosawa Pajkowskiego, traktujcych o dziedzictwie kulturowym Kociewia i ochronie jego krajobra-zu, a take o znaczeniu kongresw kociewskich. Obradujcym samorzdowcom, ktrym krtk wizyt zoya minister spraw wewntrznych, czas umili wystp zespou szkolnego wieckie Gzuby oraz poczstunek przygotowany przez jeewskie Koo Gospody Wiejskich.

Morzeszczyn, 1 padziernikaW gocinnych murach Gminnej Biblioteki Publicznej odbyo

si spotkanie dotyczce poczucia tosamoci kociewskiej wrd mieszkacw Morzeszczyna. Do oywionej dyskusji zebranych skoniy referaty Przemysawa Kiliana, z Trjmiejskiego Klubu Kociewiakw (Tosamo mieszkacw Morzeszczyna. Raport z bada etnograficznych) oraz Marcina Kodziskiego z tczew-skiej ksinicy (Kociewski Magazyn Regionalny. Niezwyky przewodnik po dziajach i kulturze).

Kociewie, 1-9 padziernikaDziewity raz Kociewiacy mieli okazj uczestniczy w im-

prezach zorganizowanych w ramach Nadwilaskich Spotka Re-gionalnych. Pierwszymi gomi obchodw byli uczniowie tczew-skich Zespou Szk Ekonomicznych i Zespou Szk Katolickich, ktrzy, 1 padziernika, spotkali si z podrnikami Weronik Podjask oraz Radosawem Chromikiem. Natomiast nastpnego

dnia tczewska ksinica gocia Kub Pokojskiego, ktry zebra-nym gociom opowiedzia o swojej najnowszej ksice pt. Tczew 1627, a take przybliy arkany husarskiego kunsztu wojennego. Nie mniejsze zainteresowanie towarzyszyo debacie Zespou Ko-ciewsko-Nadwilaskiego ZKP, na ktr, 3 padziernika, zaprosi-a gniewska Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna.

Subkowy, 3 padziernika Subkowski Dom Kultury wypeni si cudownymi zapacha-

mi kociewskich da, a to za spraw VI Sympozjum Kulinarne-go O Jeciu na Kociewiu. Tematem przewodnim tej imprezy, zorganizowanej w ramach V Kongresu Kociewskiego, byy sery, twarogi i glmzy. Due zainteresowanie wzbudzi wykad Marii Pajkowskiej-Kensik pt. eby nie wyglda jak glm-za... czyli o serach w kulturze regionalnej. Nie mniej emocji przynis rwnie, zorganizowany przez Krzysztofa Jaworskie-go z uawskiego Parku Historycznego, pokaz wytwarzania serw w warunkach domowych. Wszyscy mogli skosztowa przygotowanych przez koa gospody wiejskich kociewskich przysmakw z sera. Wszystko to przy wspaniaych dwikach zespou regionalnego Burczybas, a take wystpu uczniw Szkoy Podstawowej w Subkowach, ktre przedstawiy insceni-zacj wiersza Marii Konopnickiej Stefek Burczymucha.

Skrcz, 11 padziernikaW niedzielne popoudnie w Lesie Zajczek koo Skrcza,

gdzie przed 76 laty Niemcy bestialsko zamordowali w zbioro-wej egzekucji od 100 do 150 mieszkacw miasta i okolicznych wsi, zebrali si chccy odda im cze bliscy i ssiedzi. W apelu pamici udzia wzili m.in. modzie zrzeszona w miejscowej Ochotniczej Stray Poarnej, a take poczty sztandarowe wysta-wione przez straakw z wielkiego Bukowca, Osieka i skrcza-skie koo owieckie o oraz przedstawiciele wadz: Kazimierz Chya, wicestarosta starogardzki, Janusz Kosecki, burmistrz Skrcza, a take Sawomir Czechowski, wjt gminy Skrcz.

Starogard Gdaski, 24 padziernikaWiele emocji uwiadczyli mieszkacy grodu nad Wierzyc,

ktrzy gocili Reprezentacyjny Zesp Artystyczny Wojska Pol-skiego. W wypenionej po brzegi Hali Miejskiej rozbrzmiay pie-ni patriotyczne, uaskie, powstacze i onierskie, wrd ktrych znalaz si m.in. Marsz Pierwszej Brygady. Wojskowi gocie nie poprzestali jednak na prezentowaniu kunsztu wokalnego. Zgroma-dzeni mogli rwnie pozna zdolnoci taneczne artystw.

Tczew, 27 padziernikaMieszkacy grodu Sambora mieli niecodzienn okazj do

zapoznania si z kultur, posiadajcej niezwykle bogat histo-ri, Austrii. Dzie Austrii rozpocz si od zoenia wiecw na cmentarzu austriackim w Tczewie, na ktrym spoczywaj onierze tego kraju, zmarli w 1866 roku. Udzia w tej uroczy-stoci wzili m.in. Adam Urban, zastpca prezydenta miasta, Mirosaw Augustyn, przewodniczcy Rady Miejskiej, Marek Kacprzak, Konsul Honorowy Republiki Austrii, a take Cor-nelia Pieper, Konsul Generalna Niemiec. Nastpnie, na za-proszenie tczewskiej Miejskiej Biblioteki Publicznej, wszyscy chtni wzili udzia w spotkaniu, na ktrym mogli pozna rne aspekty austriackiej kultury. Wrd prelegentw znaleli si: Micha Kargul, Bartosz Dbrowski, a take, wspomniany ju, Marek Kacprzak.

Tczew, 27-28 listopadaZa spraw i na zaproszenie Zrzeszenia Kaszubsko-Pomor-

skiego, Instytutu Filologii Polskiej i Kulturoznawstwa Uniwer-sytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, Instytutu Kaszub-skiego oraz tczewskiej Miejskiej Biblioteki Publicznej odbya si konferencja naukowa Polska Regionalna mowa kultura edukacja. Niewtpliwie bya to okazja dla dialektologw, etnologw, kulturoznawcw, socjologw, pedagogw, regiono-znawcw, a take wszystkich zainteresowanych do dyskusji na temat stanu regionalizmu w Polsce. Relacja z konferencji zosta-nie zamieszczona w nastpnym numerze KMR.

4 KMR

Z PRZESZOCI REGIONU

Rok 2015 zostanie zapewne zapamitany przez lokalnych regionalistw przede wszystkim jako rok V ju Kongresu Kociewskiego. Organizowa-ne licznie w jego ramach imprezy, a take poczynione na nim postanowienia przez dugi czas bd omawiane w prywatnych rozmowach, czy te na amach kociewskiej prasy, jak np. w biecym numerze Kociewskiego Ma-gazynu Regionalnego. Niewykluczone, i wrd wielu gosw pojawi si takie traktujce o zadaniach stoj-cych przed przyszymi kongresami, jak rwnie te poru-szajce temat zasadnoci ich zwoywania. Ta ewentualna dyskusja nie bdzie jednak w adnym razie penowarto-ciowa, jeeli cho jednego z jej wtkw nie powicimy na gbsz refleksj nad genez i rozwojem pewnej idei, dziki ktrej doszlimy do V Kongresu. Przypadajca w tym roku dwudziesta rocznica zorganizowania pierw-szego z nich wydaje si by jak najbardziej odpowiednim momentem do zainicjowania takich rozwaa.

Szukajc genezy Kongresw Kociewskich mu-simy cofn si do 1992 roku. Wwczas to podczas zorganizowanego przez Zarzd Gwny Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego (ZKP) w Gdasku II Kon-gresu Kaszubskiego, w grupie uczestniczcych w nim dziaaczy kociewskich zrodzia si inicjatywa powoa-nia imprezy o podobnym charakterze w ich Maej Oj-czynie. W ksidze pokongresowej oraz uchwaach powzitych przez Walny Zjazd Delegatw Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego znalazo si jak wskazuje Jzef Borzyszkowski zaadresowane wanie do Za-rzdu Gwnego ZKP zobowizanie przygotowania wraz z innymi organizacjami i podmiotami dziaajcy-mi na Kociewiu I Kongresu Kociewskiego,...

Recommended

View more >